Ngā pātai
Ka tirohia ki te waehere, ehara i te pukapuka whakatairanga. Ki te mea kua hangaia tētahi mea, engari kāore anō kia whakamana, ka kī pēnei.
He aha e rere ana i runga i taku ake taputapu, ā, he aha ngā mea e hiahiatia ana e ia?
Ka whakawhirinaki tēnei ki te wāhanga o ngā whakaurunga e rua kei a koe, ā, e kī ana te whakautu i ngā ingoa o rāua. I runga i te beta e herea ana ki te tono, kāore he mea kē atu i te pūtirotiro paetukutuku: ko te kaitirotiro paetukutuku, ko te tātaritanga, ko te pātengi raraunga me te tukanga whakakī kōtaha e whakahaerehia ana i runga i ngā hanganga e whakahaerehia ana e mātou i Aotearoa me te Uniana o Europi; kāore he kiritaki hei whakahou tonu, ā, ko te whakaritenga iti rawa ko tētahi pūnaha e taea ana te whakahaere i tō pūtirotiro.
He kete tāutanga anō hoki hei whakahaere i te AVA i runga i tō hanganga, ā, he whakaritenga hoahoa tēnei, ehara i te mea i tāpirihia ā muri ake. Kei a ia tōna ake anga raraunga me ngā whakawhitinga, ā, kāore e hiahiatia he ratonga nō mātou kia torotoro i tētahi paetukutuku, kia tātari rānei i ngā mea ka kitea. Nā tō whatunga ake ka tae te torotoro ki tō paetukutuku, ehara i tō mātou.
E rua ngā wāhanga ka whakahaerehia e mātou i ngā wā katoa, mō ngā take rerekē. Ko te tuatahi ko te hiri, nā te mea kāore he taunakitanga ki tētahi atu taha tuatoru i te rekoata e hiri ana koe anō — ko te tino uara o te rekoata, he mea hiri nā tētahi atu, ehara i a koe, me tētahi tohu wā nō tētahi mana o waho. Ko te tuarua ko te kōwhiri i ngā tauira e whakamātauhia ana e koe: ka tohu koe i te tāutanga ki tō mātou ratonga whakatau, rānei ka tuku mai koe i ō kī API hokohoko, ā, ka karanga ia ki aua kaiwhakarato i raro i tō pūkete. Kāore he mea e hiahiatia ana e te tuatahi i a koe, he tāutanga noa iho; ko te tuarua e whakapae ana kei a koe kē ngā kī, ā, e mōhio ana koe ki tō rātou utu.
Me pēhea koe e whiwhi ai: ka tukuna te kete, ehara i te whakaputa. Kāore he whakamātautau, kāore hoki he taumata kore utu — he whakahaere uru tēnei, ehara i te here hangarau, ā, kaua e whakapoapoa ngā mea e rua. He whakaritenga tauhokohoko te whakahaere i te AVA māu anō, ā, mō ngā hoa e hoko anō ana ki ā rātou kiritaki, koinei te āhua i whakaarohia, ehara i te tūāhua motuhake.
E hia te roa o te arotake?
I ineia i te 21 o Hepetema 2026 ki tētahi pae tūturu: waru ngā whārangi i tiki i roto i te 42 hēkona, arā, kotahi hēkona ia whārangi, tae atu ki te whakatā i waenga i ngā tono. He haurua meneti te roa o te tirotiro 25-whārangi; ko te taumata mōrahi o te 500-whārangi he torutoru meneti.
E herea ana e te here whārangi i tautuhia e koe me tō mātou whakaroa māhaki, ehara i te mana tukatuka. Ka tīmata koe, ka hoki mai — kāore he mea e whakawhirinaki ana kia noho mārama tonu tō mīhini. Ko taua tatauranga he ine kotahi mō tētahi pae iti, ā, hei tohu rahinga nui, ehara i te taumata ratonga.
Ka whakaputa te whakahaere i tētahi rēkōrā kua tāia te wā e taea ai e au te whakawhirinaki ā muri ake nei, ā, me pēhea taku whakamātautau i taua rēkōrā?
Ka āhei te hiri ki te kitea mēnā ka whakarerekēhia; kāore ia e hanga i te rēkōrda kia kore e taea te whakarerekē, ā, ko taua rerekētanga te hua. Kāore he mea e hangaia ana e mātou hei aukati i te whakarerekētanga o tētahi rēkōta. Mā te hiri e āhei ai tētahi kāore e whakawhirinaki ana ki a mātou ki te kite kua whakarerekētia: kua hāhihia, kua hainatia, ā, kua tāia te wā e tētahi mana o waho te rēkōta, nō reira, ka pakaru te mekameka mēnā ka whakarerekēhia ā muri ake, ā, ka kitea e te katoa kua pērā.
Ka hiritia te kohinga tauira katoa — kotahi te hash e kapi ana i ngā kitenga katoa kei roto — ā, ka tuhia te hua ki ia rekoata o te kohinga. Hei whakamātau, tātai anō i te hash o tētahi kitenga mai i te whakautu kua penapenahia, rapua i waenga i ngā rau o te kohinga, tātai anō i te pakiaka, ā, whakataurite ki te tohu wā. Huri i tētahi pūāhua o te whakautu kua tuhia, ā, kāore e ōrite te pakiaka.
He aha kua hangaia: kua oti ngā mīhini, kua honoa mutunga ki te mutunga, ā, kua hiri tētahi rekoata tūturu i ia hikoinga o te tukanga. Kua hangaia te pūranga whakamana tuimotu — he kōnae ka taea te tikiake e whai ana i te rīhita kua hainatia me ngā hikoinga hei tirotiro katoa i waho atu i a mātou. Ki tēnei wā, ko mātou anake kua hiri i ngā rekoata i roto i ngā whakamātautau; kāore anō he kiritaki utu kia hiri i tōna ake arotake.
He aha te SSST, ā, kei hea e rere ana?
SSST e tohu ana i te "Sovereign Sealed, Signed and Timestamped": he rekoata kua hiritia, kua hainatia, kua tohu wā i runga i te hanganga rangatira. Ko te ingoa te tikanga, i te raupapa tika. Ka hiritia te rekoata, nō reira ka mau tonu ngā ihirangi ki tētahi hash. Ka hainatia, kia taea ai te tautuhi i te kaituhi, ā, ka hinga te tohu hē i te whakamana. Ka tāia te wā e tētahi mana o waho, e whakau ana i te wā i puta ai, kia kore ai e puta mai te whakau i a mātou. Ā, he rangatira, nā te mea ka tū katoa ēnei mahi i runga i te hanganga i roto i tētahi mana whakahaere i tīpakohia e koe, kāore he kapua nō Amerika i roto i te mekameka.
Ki te tangohia tētahi, ka mutu te whakaū a te rēkoata i tāna e kī ana. Ki te kore e kapi, ka taea te whakarerekē; ki te kore he hainatanga, ka taea te hanga teka; ki te kore he tohu rā, kāore he rā e whakaae ai tētahi atu; ā, me te kore rangatiratanga, kei raro ia i tētahi pūnaha ture kāore koe i tīpako.
Ka rere i runga i tō mātou hanganga, ehara i tōu ake, ā, koirā te mea e whai tikanga ai: kāore he taunakitanga ki tētahi atu rōpū tuatoru mēnā ka waihangatia e koe tō ake hiri. Koinei te paparanga kei raro i te AVA me ērā atu hua rēhita, ā, ka noho tonu ki te My Digital Sovereignty Ltd.
Ko wai te kī e haina ana i aku rekoata?
Nō mātou. Ka hiritia ngā rekoata o ia kiritaki i raro i tētahi kī kotahi mō te rawa, e puritia ana e te My Digital Sovereignty Ltd, ā, ka whakatau te whārangi whakamana ki te tuakiri kua whakaputaina mō taua rawa. Ka mahi mātou hei kaitiaki. He hunga tuatoru kāore he take kia whakawhirinaki ki a mātou, ka taea tonu e rātou te tirotiro i te rekoata, nā te mea ka taea te whakamātau i te hainatanga ki taua tuakiri kua whakaputaina, ā, nō tētahi mana o waho mai te tohu wā.
Nā reira, ka puritia, ka whakamanahia hoki te rekoata mōu; kāore i hainatia ki tētahi kī kei a koe. Ko te hunga e kī ana he rerekē mō tētahi ratonga whakamana kei te tūmau, kei te whakamārama rātou i tētahi mea kē.
He rangatira motuhake te mea katoa?
Ko te rekoata: e puritia ana i Aotearoa, i te Uniana o Europi rānei; kāore he kapua e puritia ana e te United States i roto i te mekameka; kua hiritia e tētahi kaitiaki i taua mana whakahaere.
E kore e taea te ine. Ko te kimi i ngā kōrero a OpenAI, Perplexity rānei mōu, he pātai ki a OpenAI me Perplexity, ā, he kamupene nō Amerika rātou; ka haere atu ō pātai me ō rātou whakautu ki a rātou. He taputapu e kī ana he mekameka tino rangatira, engari e whakamātau ana i ngā tauira nō Amerika, ā, e kī ana i tētahi mea kāore e taea.
He aha tā tēnei e hoatu mai ana ki ahau kāore e hoatu mai e tētahi taputapu i hangaia i runga i tētahi pūnaha rangatira?
Kei roto i te rohe ture i tīpakohia e koe ō raraunga. Ehara i te tautuhinga manakohanga — kāore he kapua o Amerika hei whakakore.
Ka taea e tētahi kāore e whakawhirinaki ana ki a mātou te tirotiro i te kitenga. He taputapu e pūrongo ana i tētahi tohu i roto i tōna ake papamātakitaki ka tono kia whakapono koe ki āna kupu; kāore he rekoata kua hiritia, kua tohu wāhia e tētahi mana o waho, e pēnei.
Kei roto i te taonga ngā here. Ki te kore e whai tohu ā-ture te tohu wā, ka kī te rekoata pēnei. Ki te kore e mana te whakataunga, ka tapaina tēnei ki ngā raraunga, ehara i te tuhipoka raro.
Ka whakamōhio atu ki a koe ngā mea i ine ai, ehara i te mea anake ngā whakatau i puta — ia whārangi i tiki, tōna tūnga, tōna hash, te whakataunga a te robot, me te tauira i whakautu i ia pātai.
He aha te AVA, i roto i ngā wāhanga e rua?
Kei te piki haere te hunga e pātai ana ki tētahi kaiāwhina AI, kaua ki tētahi miihini rapu. Ina pātai tētahi tangata he aha tā tō whakahaere e mahi ana, mēnā kei te tuku koe i ngā ratonga ki tō rātou rohe, rānei ko wai hei whakamahi mā rātou mō te mea e hokona ana e koe, ka whakautu te tauira — i runga i ngā mea katoa kua kohia e ia, ahakoa kua tawhito, he wāhanga noa, rānei e pā ana ki tētahi kaiwhakataetae. Ka ine i tērā te AVA. Ka whakauru i ngā pātai e pātaitia ana e ō kaihoko ki ngā pūnaha AI, ka tuhi i ngā whakautu ka hoki mai, ā, ka whakataurite i aua whakautu ki ngā ihirangi e whakaputaina ana e tō paetukutuku. Ki te mea ka kī te tauira i tētahi mea e whakahē ana ō ake whārangi, ko taua āputa te kitenga.
Ko te take kia whakaarahia ki tō pae tukutuku, nā te mea kāore tēnei e kitea ana e koe i tēnei wā. Ka whakaatu ngā tātaritanga ko wai i tae mai; kāore rātou e taea te whakaatu i ngā kōrero i whakamārama hē ai ki a koe, i whakamārama ai he tangata kē koe, kāore rānei i whakahuatia koe. Ka whakarite a AVA kia taea te ine i ēnei āhuatanga, ka tuhi ia ine hei taunakitanga ka taea e koe te whakaatu ki mua i te poari whakahaere, i te kaiwhakahaere rānei, ā, ka whakahaerehia i runga i ngā hanganga kei roto i te mana whakahaere i tīpakohia e koe. Ehara i te taputapu whakatauranga, ā, kāore e oati ki te whakarerekē i ngā kōrero a tētahi tauira — ka whakamōhio mai ki a koe ngā kōrero e puta ana, me ngā wāhanga o tō paetukutuku e tautoko ana, e whakahē ana rānei i aua kōrero.
He aha kāore anō kia oti?
Mā te hiri i tētahi rerenga ka whiwhi koe i tētahi kōnae ka taea te tikiake, kei roto ko te rīhita kua hainatia me ngā hikoinga hei tirotiro katoa i waho o te ipurangi, kāore mātou e whai wāhi. Ka puta te tohu wā i runga i te hiri paerewa mai i tētahi mana koreutu, kāore i whai tohu; he tohu wā kua whakamanahia ā-ture (eIDAS) he āpitihanga motuhake, me whiriwhiri, kua kirimana, kua hanga, kua whakamātauria, ā, e wātea ana i runga i te tono. Me whai hanganga ngā whakataunga kaupapa here mana, engari kāore anō kia whakatūria, nō reira ka tapaina ngā whakataunga sandbox hei kore mana i roto i ngā raraunga. Me whai tukanga kaimahi e rere ana te torotoro rārangi, ā, ki te kore, ka tatari te torotoro, kaua e hē — whakamōhio mai ki a mātou, ā, ka tīmata mātou i taua tukanga.
Kei runga i tēnei whārangi ēnei mea katoa mō te take kotahi i runga i te toenga: kei te hoko koe i tētahi rekoata hei whakaatu ki tētahi atu, ā, kāore te kaihoko e huna ana i āna ake āputa e hoko ana i tērā.
Kei raro i te wāhanga 'Me pēhea te mahi?' te whakamārama roa.